Vicdani ret bir haktır ama Türkiye engelliyor
Kazım Denizci

Kazım Denizci

Vicdani ret bir haktır ama Türkiye engelliyor

17 Aralık 2018 - 08:48

Vicdani ret hakkı, “din ve vicdan özgürlüğü“ hakkından türeyen bir haktır. Bu hak kişilerin, dini veya vicdani itirazlar ileri sürerek askerlik yapmaktan imtina edebilmesini ifade eder. Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasal Haklar Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi başta olmak üzere birçok insan hakları belgesinde düzenlenen bu hak, sözleşmelerin tarafı olan tüm devletleri bağlar.

Türkiye de bu sözleşmelere taraf olduğundan bu hakkı vatandaşlarına etkili bir şekilde tanımak yükümlülüğü altındadır. Anayasa’da din ve vicdan özürlüğü bir hak olarak tanınmış olmasına rağmen, bu hakkın bir görünümü olan vicdani ret hakkı ne Anayasa’da ne de yasalarda düzenlenmiş değildir.

Buna karşın, Anayasa’nın 90. maddesine göre, temel hak ve hürriyetlere dair uluslararası sözleşmelerle iç hukuktaki düzenlemeler birbirinden farklı ise, yasa ve benzeri iç hukuk düzenlemeleri uygulanmaz ve sözleşme hükmü doğrudan uygulanır. Bu düzenleme, hem idari makamları hem de mahkemeleri bağlar. Bu nedenle, iç hukukta bir düzenleme olmasa da, herkesin vicdani ret hakkına sahip olduğunu söylemek hukuksal olarak doğru olacaktır.

***

Vicdani reddini açıklayarak askere gitmeyen, seferberliğe katılmayı, savaşın hazırlıklarını yapmayı reddeden onurlu duruşu ile tanıdığım barış savaşçısı bir gencimiz olan vicdani retçi Halil Karapaşaoğlu’nun davası 3 Ocak 2019’da TSK komutası altında olan GKK Askeri Mahkemesinde görülmeye devam edecek.

Benim ülkemi işgal altında tutan bir askeri güç emrinde seferberlik eğitimine gitmeyi kabul etmediği gerekçesi ile Halil’in hapse atılması söz konusu olabilir...

Militarizm, faşizan, baskıcı yöntemlerini benim ülkemde uygulayanlar katı toplumsal cinsiyet kurallarını dayatır ve bundan beslenir.Tam da son yıllarda Kürt halkına karşı girişilen barbarca katliamların yaşandığı savaş içinde TSK  askerlik kurumu ve ordusu özünde erkektir, erkeklik kanında mevcut olduğu için erkekçe davrandığını sanır, halbuki çağdığı kuralların uygulandığı bir yapıdır.

Militarizm, kimin yaşamını savunmanın değerli, kiminkinin de değersiz olduğunu belirleyen ırkçı, milliyetçi ve hiyerarşik bir dünya düzenine dayanır. Militarizm için Türk, engelsiz erkek dışında kalan herkesi ötekileştirmek varlığını sürdürmesi için ihtiyaçtır. 

Zorunlu askerlik ve seferberliğin militarist bir yapılanmanın en görünür suretlerinden biri olduğundan hareketle, anti-militarist olduğu için askere bir gün daha dahi gitmeyi, silah tutmayı, kendi gibi olmayanları öldürmeyi reddeden, militarizmin, ataerki ve milliyetçilikle oluşturduğu “biz”in dışında duran, baskıya boyun eğmek yerine vicdanını dinleyenlerin yanında durma görevimiz vardır.

***

Vicdani ret nedir?

En basit anlamıyla vicdani ret; kişinin ahlaki tercihleri, dini inancı ya da politik görüşleri nedeniyle  askere gitmeyi ret etmesidir. Vicdani veya dini gerekçelerle askerlik yapmamak, din ve vicdan özgürlüğü kapsamında bir haktır.

Türkiye Anayasanı her vatandaşa din ve vicdan özgürlüğü hakkı tanımaktadır. Yine Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Medeni ve Siyasal Haklar Sözleşmesinde de bu hak sözleşmeye taraf tüm ülkelerin vatandaşlarına tanımak zorunda olduğu haklar arasında din ve vicdan özgürlüğü hakkı bulunmaktadır.

Bu nedenle her ne kadar yasal düzenleme yapılmamışsa da Türkiye’de vicdani ret hakkımızın olduğunu söylemek doğru olacaktır. Ancak bu hak, hükümet tarafından bu hakkın ne şekilde kullanılacağı yönünde yasal düzenleme yapılmadığından bu hak sürekli ihlal edilmektedir.

Vicdani reddin gerekçeleri nelerdir? Kişiler neden vicdani retçi olur?

İnsanları, vicdani retçi olmaya yönelten çeşitli nedenler vardır:

*Birey savaşlara karşı olabilir ve savaşların yürütücüsü olan ordulara hizmet etmek istemeyebilir.

*Birey, politik görüşleri doğrultusunda ordusuz, sınırsız, devletsiz, özgür bir dünyada yaşamak istiyor olabilir.

*Birey, emir almak ve vermek, itaat etmek ve hükmetmek istemiyor olabilir.

*Birey, şiddet kullanmayı ve insan öldürmeyi öğrenmeyi istemiyor olabilir.

*Birey, ( Yehova Şahitleri örneğinde oluğu gibi) dini inançları gerekçesiyle savaşa, savaşmaya, savaş eğitimi almaya, insan öldürmeye karşı olabilir.

YORUMLAR

  • 0 Yorum
Henüz Yorum Eklenmemiştir.İlk yorum yapan siz olun..

Son Yazılar